KIBRIS TÜRK HALK OYUNLARI
Kıbrıs Türk Halk Oyunlarını 5 kategoride inceleyebiliriz;
1-KARŞILAMALAR
2-SİRTOLAR
3-ZEYBEKLER
4-ÇİFTETELLİ VE ARABİYELER
5-TAKLİDİ VE TEMSİLİ OYUNLAR
1-Karşılamalar
Karşılama, adındanda anlaşılacağı gibi , iki veya daha çok oyuncunun yüzyüze(karşılıklı) durarak oynadıkları oyun türüdür.
Oyunlara başlangıç daha çok karşılamalarla olur. Karşılamalarda oyuncular ikişer ikişer çoğalır yada azalır. Karşılamalarda karşılıklı oynanan iki oyuncu arasında duygusal bir bağ vardır. Bu durum yüzyüze oynanan oyuncuların yüzlerinde sürekli bir gülümseme yaratır.
Karşılamaların sonunda manilerle söyleşme (atışma,çatışma) yapılarak kişinin zekası ve dil yeteneği ortaya konur.(resim-1)
Erkek karşılamaları:
Kadın karşılamaları:
Resim 1. Karşılama
2-Sirtolar
Sirtolar Kıbrısta çok sevilen oyun türleri arasında yer almaktadır. Sirto sözcüğü, Türkçe bir sözcük olmasada ezgilerinde ve hareketlerinde Türk motifleri açıkca görünmektedir. Bugün çok sevilen ve oynanan Aziziye Sirto oyununun ezgisi Sultan Abdulaziz e aittir. Rumlarda da bu oyun Azizies Sirtos olarak adlandırılmıştır.(resim-2)
Sirto oyunlarının her birirnin ayrı ayrı isimleri vardır;
Resim 2. Sirto
3-Zeybekler
Zeybek oyunları, diğer oyunlarımıza göre daha ağır ve çalımlı tavırları olan bir oyun türüdür.Türklerden Rumlara geçen zeybeğe, Rumcada zeybekikos denir. Sözlü bölümleri olan zeybeklerde , sözlü bölümler oynanmaz. Bu bölümde durarak sözler okunur. Sözler bittikten sonra oynanan sözsüz bölüme ,zeybek oyunlarında KESİNTİ denir.Sarhoş Zeybeği bu zeybeklere en iyi örnektir.(resim-3)
Zeybek oyunlarının isimleri;
Resim 3. Zeybek
4-Çiftetelli ve Arabiyeler
Kıbrısta çok yaygın olarak oynanan oyun türlerinden birtanesi de halk arasında kadın oyunları diye de adlandırılan Çiftetelli ve Ararbiyelerdir.
Çiftetelli ve Arabiyeler , gerdan kırma ,omuz titretme,göbek ve kalça atma hareketlerine dayanan bağımsız oyunlardır.
Yapılan araştırmala da bu oyunların genellikle düğünlerde, sünnetlerde , kına gecelerinde , ekin kaldırma v.b. gibi etkinliklerde oynandıkları görülmektedir.
Adına kadın oyunları dendiği halde, hem kadın ve hem de erkekler tarafından aynı çoşkuyla ve sıkça oynanmaktadır. Genellikle belirgin bir disiplini olmayan bu oyunları bir kişi yalnız başına oynadığı gibi, pek çok oyuncu da birlikte oynayabilmektedir.(resim-4)
Çiftetelli oyunları,
· Kıbrıs Çiftetellisi
· Mevlana
· Bahriyeli çiftetellisi
· Gadifeden Kesesi
Arabiye oyunları;
· Arabiye-1
· Arabiye-2
Resim 4. Arabiye
5- Taklidi ve Temsili Oyunlar
Taklidi ve temsili oyunlar ,bir konuya bağlı dramatik özellikli oyunlardır.Bu oyunlar işledikleri konulara gore 5 gruba ayrırırlar.
Taklidi ve temsili oyunların çoğu sözlüdür. Sözlerin önemi, oyundaki hareketleri destekleyip güçlendirmektir. kız sana nişan geliyor oyununda bunu görmek mümkündür.
Taklidi ve temsili oyunlar:
Taklidi ve Temsili Oyunlarda İşlenen Temel Olaylar
Kartal:
Bir Kartalın, yakaladığı avını elden bırakmamak için verdiği mücadeleyi canlandırır.(resim-5)
Resim 5. Kartal
Orak:
Hasat zamanı ekin biçerken, çoşkulu bir anda usta orakçıların orakla yaptığı hareketleri canlandırmaktadır. Çeşitli biçme hareketleri yapan orakçının ,orağı ustaca çevirerek yaptığı hareketler oyunda ön plana çıkmaktadır.(resim-6)
Resim 6. Orak
Bıçak Oyunu:
Kesilecek bir hayvanın kesilmesi,şişirilmesi,çengele asılıp yüzülmesi işlemlerini canlandırmaktadır. Oyun iki kişi tarafından güreş havası eşliğinde sergilenir.
Değirmenci Oyunu:
Buğday öğutmeye giden bir kadının,işini rahat ve parasız gördürmek için güzelliğini ortaya koymasını canlandırır. Türkülü olan oyunda kadın, saçlarını , kaşlarını,gözlerini, yanaklarını, dudaklarını överek değirmenciye vücudunun bu güzel yerlerini vermeyi teklif etmektedir. Değirmenci ise her teklifi reddetmektedir.
Elek Oyunu:
Orak oyunu müziği ile bir de Elek oyunu oynanmaktadır. Elek oyunu tıpkı Orak oyununda yapılan ayak figürleri ile oynanmaktadır. Elde orak yerine elek tutulmaktadır. Elek yaygın bir şekilde kullanılan taneli veya incesini kabasından ayırmak için kellanılan, tahta bir kasnak ve tek tarafa gerilmiş ,gözenekli bez,tel v.b. ile yapılmış genellikle mutfaklarda kullanılan bir araçtır.
Bu oyunda hüner, elek içerisinde yerleştirilen içi su veya içki dolu su bardaklarını düşürmeden ve suları da dökmeden eleği süratli bir şekilde çevirerek oynanmaktadır. Oyuncu elinde bir veya iki elekle ortaya çıkar ve oynamaya başlar. Once elek veya elekler boş olarak oyuncunun elinde büyük bir ustalıkla baş üzerinden, bacak altından çevrilerek oyunun giriş bölümü tamamlanır.
Daha sonar çevreden içi su veya içki dolu bir bardak getirilerek eleğin iç kısmına yerleştirilir. Oyuncu ayni hareketleri eleğin içinde bardak varıken yapar. Oyuncu ustalığını göstermek için eleğin içine çoğu zaman iki veya üç bardak yerleştirerek yapmaktadır.
Ispanya da bir festivalden elek oyunu (2006)
Kozan:
Kına geceleri, geline kına yapıldıktan sonar testi ile oynanan bir oyundur. Kadınların oynadığı bu oyunun sonunda testi kırılır. Kıraılan testi, geriye dönüşü olmayan bir mutluluğu simgelemktedir.(resim-6)
Resim 7. Kozan
Sandala Mandala ( Topal ) Oyunu:
Bir kız babası ile kızını istemeye kalkan bir topal arasında geçen değnekli (bastonlu) mücadele canladırılmaktadır.(resim-8)
Atışmada kullanılan maniler;
Resim 8. Topal
Nişan Oyunu
Türkülü olan bu oyunda , sözler uyarınca hareketler yapılarak olay canlandırılmaktadır.
Arkadaşları , bir kıza görücü geldiğini söylerler. Kız , merakla nerede olduğunu sorunca da gelip de geri gittiğini söylerler. Bunu üzerine kız ne kusuru olduğunu sorar, onlarda da sırayla, gözlerinin şaşı,elinin çolak , ayağının topal olduğunusöylerler.
Oyun karşılıklı söyleşerek devam eder;
Karaoğlan Oyunu:
Çok yaygın olarak oynanmayan ve bilinmeyen bir diğer oyun da karaoğlan oyunudur.Nasıl oynandığı ve hangi figürler kullanıldığı konusunda yeteri kadar kaynak bulunmayan oyunumuz da , eskiden köy eğlencelerinde taklit yapılarak oynanan bir oyun olduğu ve şişman kız taklidi yapan bir erkek tarafından oynandığı söylenmektedir.
Kaynak: