Balkan Müziği’ne Bir
Bakış ve Etnik Etkileşim...
Ersin Kaşif - YENİDÜZEN -
24 Haziran 2004
Balkan müzikleri hareketli ve armoni zenginliği açısından, farklı bir zevk verir. Zaten, bu müzik türünü halk oyunları festivallerine katılanlar çok iyi bilirler. Aslen Çigan Müziği ile Balkan Müziğinin arasındaki farkı da bu festivaller kanalı ile anlayabilirsiniz. Etnik bir müzik türü de diyebiliriz. Yani çingene müziği. Günümüzde, İspanyol, Türk, Romen, Bulgar ve Macar çingenelerinin şarkılarla süslenen müzikleri. “Bir gerçek de Türk çingenelerinin yaşayışlarını ve kültürlerini kaybettiği ve bu akımdan çıktıkları gerçeğidir ki bu apayrı bir inceleme konusu olur”. Balkanların hemen hemen tüm ülkelerinde kulağa hitap eden melodiler çok benzer ve çoşkuları da aynıdır.
Balkan Müziğinde Rumeli Türk Müziğinin etkisi de vardır. Bunun gibi küçücük etnik grupların renkliliklerini kattıkları koca bir oluşumdur. Dikkat edilirse, yeryüzünün ürettiği müzik birikimlerinin içinde kendini hemen belli eden, hem melodilerinin hem de bunları yorumlayış biçimlerinin çok net karakteristikleri olan bir müzik geleneğidir Balkan Müziği. Bu özel oluşumun temelinde kabaca, geçmişi Hristiyanlık öncesi döneme denk gelen Slav geleneğiyle Bizans ve Osmanlı’dan öğelerin bir bileşimini buluruz. Yine bir sonuç, Slav geleneği, Yunan öğeleri ve Osmanlı ile Bizans’ı kapsayan Anadolu renkleri özgün bir etkileşim ile bugün Balkan Müziği dediğimiz zengin müzik birikimini oluşturmuştur. Genel olarak kır kültürünün hakim olduğu Balkanlar’da, o zaman işgalci durumundaki Osmanlı derin izler bıraksa da, bu etnik bileşimden en az etkilenenler, Bulgarlar, Hırvatlar ve Sırplar olmuştur. Bu üç halk, osmanlıya isyan eden birçok isyancı türküsü doğurmuştur.
Çok Kültürlü Bir
Bölge Balkanlar
Balkan müziğinin kökenindeki öğelere daha ayrıntılı
değinecek olursak; Yunanistan’da Arnavutluk’ta,
Slaavlar’ın yaşadığı her yerde ve bulgaristanda 6.yy’dan
itibaren hakim olan kır kültürü, kapalı toplum özelliği,
köy müziği geleneklerini ortaya çıkarmıştı. Balkanların
her yanında türlü türlü çoksesli söyleme geleneği
bulunur ve her yörenin kendine özgü makamsal
karakteristiği ve çalgıları vardır.
Çok önemli olan ise, balkan Müziği diye görece homojen bir kavramdan söz ediyorsak, bu kısmi standartlaşmayı büyük ölçüde Romanlar’a borçluyuz. Romanlar’ın oluşturduğu ve yalnızca Roman Müziği değil, pek çok halkın müziğini icra eden nefesli çalgı grupları Balkan Müziği’nin batı tarafından en egzotik bulunan olgularındandır.
Özümsenmiş bir müzik kültürüne sahip olan Balkan halkları, son yüzelli yıl içinde yaygınlaşan klarinet, akordeon, keman, kontrbas, gitar ve mandolin gibi yeni çalgıları kısa zamanda geleneklerine adapte etmişlerdir. Bunda da Romanlar’ın büyük payı vardır.
Bu adaptasyon, zengin bir balkan şehir müziğini ortaya çıkarmıştır. Eski şehir şarkıları, Makedonca “Starogratski”, Yunanistan’da bu durumun karşılığı başlangıçta “Rebetiko” ve sonradan “ Laiko” dur.
Balkan Müziğinin
Günümüz Temsilcisi Goran Bregovic
Çoğunluğu sosyalist sürece dahil olan Balkan ülkelerinin
hem bugüne dek oluşmuş müzikal birikimi koruma hem de bu
birikim üzerine yepyeni stiller yaratma amacı taşıyan
yoğun devrimsel çabası, bugünün Balkan Müziği’ne ve
dahiyane müzisyenlerin ortaya çıkmasına çok uygun bir
zemin hazırlamıştır ki bu isimlerin başında da Goran
Bregoviç gelir. Salamis Antik Tiyatrosunu dolduran
binlerce kalabalık, bir ilki tatmanın heyecanı içinde
olsa gerek sabırsızlıkla ve alkışları ile yerlerinde
duramazken, ilginç sahne çıkarması onları daha da
heyecanlandırdı. Sonunda 12 kişiden oluşan orkestra
sahnede idi. Yaklaşık iki saat boyunca da aralıksız
müzik ziyafeti sürdü. Koskoca antik tiyatroda Rum ve
Türkler’in sayısı belkide yarı yarıya idi. Dünyaca ünlü
Goran Bregovic sadece müzikleriyle değil etnik bir
yakınlaşmanın etkisiyle de Rum komşularımızı Mağusaya
çekmişti kuşkusuz. Orkestra elemanları ve vokaller
gerçekten dallarında son derece iyi performans
gösterdiler. Böyle bir isim sanırım bizlere bir ilki
yaşattı.
Bregoviç Hem Büyüledi
Hemde Şaşırttı
Sahne girişleri ile coşturan orkestra, ilk parçada
dinleyicileri şaşkınlığa uğrattı. Ben de dahil olmak
üzere ne oluyor diye birbirimize baktık. Bu şaşkınlık
gayet normaldi aslında. Bregovic bilgisayarın azizliğine
uğradı. Ya da önceden bir sahne çalışması yapılamadı.
Ses sistemi ile sürekli kargaşa yaşadı. Sahnede hem de
parçalar arasında sürekli konuştu. Sahnede sürekli bir
kargaşa hakimdi. Bir müzisyen olarak bunları görmemek
imkansızdır sanırım. Müziğin kalitesi ve canlılığı en
büyük örtü oldu bence. Goran Bregovic’i birçok video
klibinde izlemiş ve kayıtlarını dinlemiş bir kişiyim ve
bu inanılmaz performanslardan sonra, konserde biraz
hayal kırıklığı yaşamadım dersem yalan olur. Özellikle
vokallerin parça girişlerini şaşırması da , çok
ilginçti. Ne olursa olsun, iki saat boyunca dinlediğimiz
müzisyenler harikaydılar. Canlı konserde olur böyle
şeyler. Bizlerin artık bu gibi insanlara hazırlıklı
olmamız gerekir. Ses sisteminin azizliğine bu gibi
insanları uğratmamamız gerekir. Bu dalda da yetişmiş
insanlarımız olmalıdır.
Çok dinamik balkan nefeslileri ile vokallerinin tecrubesi ile zevk aldık geçen akşam. Goran Bregovic’i canlı olarak, hem de Kıbrıs’ta dinlemen çok ayrı bir heyecen verdi.
Kısacası geleneksel Balkan Müziğini yeni bir stilde dinledik ve müziği tam olarak yaşadık. Teşekkürler Goran Bregovic, teşekkürler Mağusa.